Evangelisch-Lutherse Gemeente Naarden-Bussum

Op 1 oktober 2011 is in de Lutherse kerk te Woerden het boek met bovengenoemde titel gepresenteerd. Dit standaardwerk, een fantastisch boek van 800 pagina’s met veel illustraties, geeft een overzicht van vier eeuwen lutheranen en lutheranisme met name in Nederland. Zeg maar van 1520 tot 2004. Diverse lutheranen van naam hebben aan dit boek meegewerkt onder redactie van de historicus dr. K.G. van Manen.

Inmiddels zijn er in diverse dagbladen recensies en kritieken verschenen.

Een flard uit het Reformatorisch Dagblad:
“Welk stempel hebben de lutherse kerken op Nederland gedrukt?
Lutherse kerken hebben vooral in liturgisch opzicht een eigen gezicht. Veel lutherse gemeenten hebben een weloverwogen liturgie, waarin het kerklied een belangrijke plaats inneemt. In de gereformeerde kerken woedde jarenlang strijd over het wel of niet zingen van geestelijke liederen naast de Psalmen en het gebruik van instrumenten in de eredienst. Dat die er toch zijn gekomen is mede te danken aan lutherse invloeden.”

Mijzelf was in dit verband een schitterend detail opgevallen op pag.155: “ 'Wij' moesten (rond 1600) de gereformeerden niet provoceren met orgelspel en opklinkend gezang. Dit instrument (het orgel) was een rooms insluipsel en zou leiden tot wereldse lusten etc.”.

In Trouw van 24 oktober werd uitvoerig aandacht besteed aan het 400-jarig bestaan van de lutherse gemeente Den Haag. Dat werd gevierd in het bijzijn van Koningin Beatrix. Was het toeval?

Eerder schreef ik aan iemand:
“Pag. 71: De [positieve, wat lutheranen betreft] rol van Willem van Oranje in Antwerpen was voor mij een openbaring, maar ja hij kwam oorspronkelijk uit Duitsland. En dan, helemaal onderaan de prachtige zin: 'Het dragen van wapens, uitgezonderd degens en dolken, tijdens godsdienstoefeningen was verboden'.”

Terug naar Trouw nu. Onder het kopje “Aen enen staeck gebonden om lutherse ketterij” wordt als volgt gerefereerd aan het boek van Van Manen.
“De eerste martelaren van de Reformatie in de Lage Landen waren lutheranen. Op 1 juli 1523, drie jaar nadat Luther in de ban was gedaan, werden 15 broeders van het augustijner klooster in Antwerpen van hun bed gelicht. Dertien herriepen hun lutherse ‘ketterye’, maar zo niet Henricus Voes en Johannes van den Esschen. Deze ongelukkigen belandden op de Grote Markt in Brussel ‘aen enen staeck’ en werden ‘tot polvere verbrant’. Toen Luther het nieuws vernam, schreef hij een lied ter ere van deze ‘Merterern Christi’.”

Vat bovenstaande alinea’s vooral niet op als een aanmoediging om wat uw lutheranisme betreft zover te gaan als Henricus en Johannes. Dat is ook helemaal niet nodig nu wij met hervormden en gereformeerden niet langer ‘samen op weg’ zijn maar ‘samen één’. Ook aan deze moeizame weg wordt ruimschoots aandacht besteed in het boek.

Heel voorzichtig beveel ik het boek zelf wel aan. ’t Is maar óf en wát je wilt lezen. Volgens ‘De Friese Lutheraan’ is het boek ‘toegankelijk geschreven, het leest dus gemakkelijk weg’. Dat klopt, maar nogmaals: het is maar wat je wilt. Ik wil het boek helemaal niet ‘weglezen’. Ik wil er tot het einde mijner dagen mee doen.

Kerngegevens: Lutheranen in de Lage Landen (€ 49,40)
Uitgeverij Boekencentrum; ISBN 978 90 239 2618 4
Met deze gegevens kunt u vast ook wel terecht bij de bijbelse boekwinkel Pelgrim/De Bron op het Julianaplein in Bussum.

Ton Reijinga